Wie verzon de Drie-eenheid?

6-05-2011 door

Wat is de bron van het christelijk concept van de Drie-eenheid?

De drie monotheïstische religies, het Jodendom, christendom en de Islam, delen allemaal één fundamenteel concept, namelijk het geloof in God als de Oppermachtige, de Schepper en Beheerder van het universum, wat in de Islam ‘Tawheed’ wordt genoemd. Dit concept van de Eenheid van God werd in een passage van de Bijbel die bekend staat als de ‘Shema’ benadrukt door Mozes (vrede zij met hem): “Hoor, Israel! de HEERE, onze God, is een enig HEERE!”[1]

Deze woorden werden bijna 1500 jaar later woord voor woord herhaald door Jezus (vrede zij met hem) toen hij zei: “En Jezus antwoordde hem: Het eerste van al de geboden is: Hoor, Israel, de Heere, onze God, is een enig Heere.”[2]

Mohammad (Allah’s vrede en zegeningen zij met hem) kwam 600 jaar later met dezelfde boodschap: “En jullie God is één God. Geen god is er dan Hij, de Erbarmer, de Meest Barmhartige.”[3]

Het christendom is echter afgedwaald van het concept van de Eenheid van God naar een vage en mysterieuze doctrine die gedurende de vierde eeuw werd opgesteld. Deze doctrine, die nog steeds een bron van controverse is zowel binnen als buiten het christelijk geloof, is de doctrine van de Drie-eenheid. In simpele woorden houdt deze doctrine in dat God de vereniging is van drie goddelijke personen, de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, in één goddelijk wezen.

Indien dit concept, in simpele woorden uitgelegd, verwarrend klinkt, dan maakt de fleurige taal van de echte tekst van de doctrine dit concept nog mysterieuzer: “Het algemeen geloof nu is, dat wij één God in de drieheid en de drieheid in de eenheid aanbidden, zonder de Personen te vermengen of het Wezen te delen. Want de Persoon van de Vader, die van de Zoon en die van de Heilige Geest zijn ieder een andere Persoon. Maar één is de Godheid van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest, gelijk is hun heerlijkheid en gelijk van eeuwigheid hun majesteit….Wie derhalve behouden wil worden, moet deze overtuiging over de Drieëenheid hebben.”[4]

Dus: een persoon, God de Vader, plus een persoon, God de zoon, plus een persoon, God de Heilige Geest, is gelijk aan één persoon, God de Wat? Is dit Nederlands of is dit brabbeltaal?

Het is bekend dat Athanasius, de bisschop die deze doctrine formuleerde, bekende dat hoe meer hij over deze zaak schreef, des te minder hij zijn gedachten hierover kon uiten.

Hoe begon zo’n verwarrende doctrine?

Drie-eenheid in de Bijbel

Referenties naar de Drie-eenheid in de Bijbel zijn hoogstens vaag. In Mattheüs 28:19[5] zien we dat Jezus (vrede zij met hem) zijn discipelen zegt om naar buiten te gaan en te prediken aan alle volken. Hoewel deze “Grote Zendingsopdracht” de drie personen die later componenten werden van de Drie-eenheid noemt, is de zin “…dezelve dopende in de Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes” duidelijk een toevoeging aan de Bijbelse tekst – wat niet de werkelijke woorden van Jezus (vrede zij met hem) zijn –  zoals duidelijk blijkt uit de volgende twee factoren:

1) De doop in de vroegere Kerk, zoals door Paul is besproken in zijn brieven, werd enkel gedaan in de naam van Jezus.

2) De “Grote Opdracht” die geschreven staat in de eerste evangelie, die van Mark, maakt geen vermelding van Vader, Zoon en/of Heilige Geest.[6]

De enige referentie naar een Drie-eenheid in de Bijbel kan gevonden worden in het epistel van 1 Johannes 5:7.[7] Bijbel-geleerden van vandaag hebben echter bekend dat de zin “…want Drie zijn er, Die getuigen in den hemel, de Vader, het Woord en de Heilige Geest; en deze Drie zijn Een” ongetwijfeld een latere toevoeging aan de tekst is en wordt in geen van de hedendaagse versies van de Bijbel gevonden.

Het is dus duidelijk dat het concept van de Drie-eenheid van goddelijke wezens niet door Jezus (vrede zij met hem) noch door enige andere profeet is gevormd. Deze doctrine, waar christenen over de gehele wereld aanhanger van zijn, is geheel mensgemaakt.

De doctrine neemt vorm aan

Terwijl Paul van Tarsus, de persoon die terecht als de ware grondlegger van het christendom kan worden beschouwd, veel van haar leerstellingen geformuleerd heeft, viel de Drie-eenheid daar niet onder. Hij legde daar echter wel de grondslag voor toen hij het idee van Jezus (vrede zij met hem) als zijnde een “goddelijke zoon” naar voren bracht. Paul noemde de hoofdspelers, maar het waren later de mensen van de Kerk die de zaak bijeenbrachten.

Tertullianus, een advocaat en geestelijke van de derde-eeuwse Kerk in Carthago, was de eerste die het woord ’Drie-eenheid’ gebruikte toen hij de theorie voortbracht dat de Zoon en de Heilige Geest een deel hebben in het wezen van God en dat allen een substantieel wezen met de Vader vormen.

De Opstelling van een Formele Doctrine

Toen in 318 geschillen over de Drie-eenheid losbraken tussen twee mannen van de Kerk uit Alexandria, Arius de diaken en Alexander, zijn bisschop, kwam Keizer Constantijn  tussenbeide. Hoewel het christelijk dogma voor hem een complete mysterie was, realiseerde hij zich dat een verenigde kerk noodzakelijk was voor een sterk koninkrijk. Toen het geschil niet met onderhandelingen kon worden opgelost, riep Constantijn de eerste oecumenische concilies in de geschiedenis van de Kerk bijeen om de zaak voor eens en altijd te regelen.

Zes weken nadat 300 bisschoppen in 325 bij Nicea bijeen waren gekomen, was de doctrine van de Drie-eenheid met grote inspanning tot stand gebracht. De God van de christenen zou nu uit drie essenties of geaardheden bestaan, namelijk de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

De Kerk treedt beslist op

Ondanks de hoge verwachtingen van Constantijn was de zaak verre van opgelost. Arius en de nieuwe bisschop van Alexandria, een man genaamd Athanasius, begonnen met elkaar te redetwisten over de zaak, zelfs toen de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel werd ondertekend. “Arianisme” werd vanaf dat moment een catchwoord voor een ieder die zich niet hield aan de leerstelling van de Drie-eenheid.

In 415, bij de Concilie van Chalcedon, werd uiteindelijk de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel met de instemming van de Paus officieel vastgesteld. Discussie over de zaak werd niet langer meer getolereerd; vrijuit spreken tegen de Drie-eenheid werd nu beschouwd als godslastering en bracht flinke straffen met zich mee die varieerden van verminking tot de doodstraf. Christenen keerden zich nu tegen elkaar, elkaar verminkend en afslachtend vanwege een verschil van mening.

Het Debat gaat door

Brute straffen en zelfs de dood waren niet in staat de controverse over de Drie-eenheid die tot de dag van vandaag nog steeds voortduurt te stoppen.

Wanneer de meerderheid van de christenen wordt gevraagd om deze fundamentele leerstelling van hun religie uit te leggen, kunnen zij niet meer zeggen dan: “Ik geloof het omdat het mij zo werd verteld.” Het wordt goedgepraat als een “mysterie” terwijl de Bijbel zegt: “…God is niet de auteur van verwarring…”[8]

De Unitaristische sekte van het christendom heeft de leringen van Arius van het één zijn van God in leven gehouden; zij geloven niet in de Drie-eenheid. Als gevolg hiervan worden zij verafschuwd door de aanhangers van de hoofdstroom van het christendom en de Nationale Raad van Kerken heeft hun toelating verboden. In het Unitarisme wordt er nog steeds gehoopt dat christenen op een dag zullen terugkeren naar de preken van Jezus u: “Gij zult den Heere, uw God, aanbidden, en Hem alleen dienen.”[9]

De Islam en de Drie-eenheid

In tegenstelling tot het christendom die de essentie van God niet duidelijk kan definiëren, is dat in de Islam niet het geval:

“Voorzeker, zij zijn ongelovig die zeggen: “Voorwaar, Allah is één derde van drie (goden).” Want er is geen God dan de Ene God (Allah)…[10]

Het is het waard om te vermelden dat de Arabischtalige Bijbel de naam “Allah” gebruikt voor God.

Suzanne Haneef schrijft in haar boek “What Everyone Should Know About Islam and Muslims”: “Maar God is niet als een taart of een appel wat in drie delen kan worden verdeeld die één geheel vormen; indien God drie personen is of drie delen bezit, dan is Hij zeker niet het Enige, Unieke, Ondeelbare Wezen dat God is en waarin het christendom beweert te geloven.”

Ernaar kijkend vanuit een andere hoek, de Drie-eenheid benoemt God als een wezen met drie entiteiten, namelijk de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Als God zowel de Vader als de Zoon is, dan is Hij de Vader van Zichzelf omdat Hij de Zoon van Zichzelf is…Dit is niet helemaal logisch.

Het christendom beweert een monotheïstische religie te zijn. Het monotheïsme heeft echter het fundamenteel geloof dat God Eén is. De christelijke leerstelling van de Drie-eenheid, dat God drie in één is, wordt in de Islam gezien als polytheïsme. Christenen vereren (namelijk) niet Eén God, maar drie.

Dit is echter een charge die niet licht wordt genomen door de christenen. Zij zeggen op hun beurt dat de moslims niet eens weten wat de Drie-eenheid is en dat de Qoer-aan het bijeenbrengt als Allah de Vader, Jezus de Zoon en Maria zijn moeder. Hoewel de verering van Maria sinds 431 een verzinsel is van de Katholieke Kerk toen zij bij de Concilie van Efeze de titel “Moeder van God” werd gegeven, tonen de Verzen van de Qoer-aan die vaak door christenen worden geciteerd als ondersteuning van hun bewering dat de Qoer-aan Maria benoemt als een ’onderdeel’ van de Drie-eenheid overduidelijk aan dat dit niet waar is. De Qoer-aan veroordeelt het Trinitarisme (de Qoer-aan 4:171, 5:73)[11] alsook de aanbidding van Jezus en zijn moeder Maria (de Qoer-aan 5:116).[12] Nergens identificeert de Qoer-aan de drie componenten van de christelijke Drie-eenheid. Volgens de Qoer-aan is het niet van belang uit WIE of WAT deze doctrine bestaat, maar wat belangrijk is dat het hele idee van een Drie-eenheid een belediging is van het concept van Eén God.

Kortom, we zien dat de doctrine van de Drie-eenheid een geheel door de mens ontworpen leerstelling is, waarvoor geen enkele goedkeuring van God gevonden wordt, simpelweg omdat het hele idee van een drie-Eenheid van goddelijke wezens geen plek heeft in het monotheïsme. In de Qoer-aan, Gods laatste Openbaring aan de mensheid, zien we duidelijk Zijn positie in verschillende passages:

“…jullie God is Eén God. Wie dan hoopt op de ontmoeting met zijn Heer: laat hem goede daden verrichten en laat hem bij de aanbidding van zijn Heer niet één deelgenoot toekennen.”[13]

“En neem geen andere God naast Allah, anders wordt je in de Hel geworpen, vol verwijten en verworpen.”[14]

– omdat God keer op keer tegen ons zegt in AL Zijn geopenbaarde Schriften:

“…Ik ben jullie Heer, aanbidt Mij (alleen) daarom.”[15]

(Aisha Brown)


[1] Deuteronium 6:4.

[2] Mark 12:29.

[3] De Qoer-aan 2:163.

[4] Een gedeelte uit de geloofsbelijdenis van Athanasius.

[5] “Gaat dan henen, onderwijst al de volken, dezelve dopende in de Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes; lerende hen onderhouden alles, wat Ik u geboden heb.”

[6] “En Hij zeide tot hen: Gaat heen in de gehele wereld, predikt het Evangelie aan alle kreaturen.” [Mark 16;15]

[7] “Want Drie zijn er, Die getuigen in den hemel, de Vader, het Woord en de Heilige Geest; en deze Drie zijn Een.”

[8] Corinthiërs 14:33

[9] Lukas 4:8.

[10] De Qoer-aan 5:73.

[11] “O Lieden van de Schrift, overdrijft niet in jullie godsdienst en zeg niets over Allah dan de Waarheid. Voorwaar, de Masih ‘Isa, zoon van Maryam, is slechts een boodschapper van Allah en Zijn Woord, dat Hij aan Maryam zond en uit een Geest (Djibriel) van Hem voortkomend. Gelooft dus in Allah en Zijn boodschappers en zegt niet (dat Allah) ‘drie’ is. Houdt (hiermee) op, dat is beter voor jullie. Voorwaar, slechts Allah is de Ene God. Verheven is Hij (boven de bewering dat) Hij een zoon heeft. Hem behoort wat in de hemelen en op de aarde is. En Allah is voldoende als getuige.”

[12] “En (gedenk) de Dag dat Allah zal zeggen: “O ‘Isa, zoon van Maryam, heb jij tegen de mensen gezegd: “Neemt mij en mijn moeder tot twee goden naast Allah?” Hij (‘Isa) zal zeggen: “Heilig bent U! Nooit zou ik kunnen zeggen waarop ik geen recht heb. Indien ik dat gezegd had, zou U dat zeker geweten hebben. U weet wat er in mijn ziel is en ik weet niet wat er in Uw Ziel is. Voorwaar, U bent de Kenner van het verborgene.”

[13] De Qoer-aan 18:110.

[14] De Qoer-aan 17:39.

[15] De Qoer-aan 21:92.

Gerelateerd

Delen met